Blog Posts

All Blog Posts

Krimet e luftës dhe ibriku i thyer i EULEX-it

Kosova veçse e ka një mision të BE-së për sundim të ligjit; ideja për të themeluar një tribunal ndërkombëtar për krimet e luftës në Kosovë është e tepërt dhe absurde.

 

Nga Donikë Qerimi and Krenar Gashi

 

Në një shaka të moçme të cilën Sigmund Freud e përdori tek “Interpretimi i ëndërrave” flet për një njeri që kishte marrë hua një ibrik tek fqinji i tij. Me t’ia kthyer ibrikun, fqinji e sheh se ai kishte qenë i dëmtuar. I akuzuar se e kishe dëmtuar ibrikun, njeriu përdorë tri argumente të njëpasnjëshme, por jokonsistente, për të mbrojtur veten. Së pari i thotë fqiut se ibrikun ia kishte kthyer në gjendje të rregullt, më pas thotë se ibriku kishte qenë i dëmtuar kur ai e kishte marrë, dhe krejt në fund thotë se kurrë nuk kishte marrë ibrik nga fqiu.

Kjo logjikë e thyer, absurditet që ndodhë kur dikush përdorë argumente që e zhvleftësojnë njëra tjetrën, formëson konceptin e “Logjikës së Ibrikut”. Sot po e përdorim këtë koncept për të ilustruar logjikën e misionit të EULEX-it, i cili në luftën e tij retorike kundër krimeve të luftës, po prodhon argumente të tilla absurde dhe kundërthënëse për të arsyetuar mospunën e tij.

Në vitin 2008, kur EULEX-i erdhi në Kosovë, retorika e këtij misioni ishte diçka kësisoj: “ne do të kemi sukses sepse ne nuk jemi ju,’ apo me fjalë tjera, veç prokurorët dhe gjyqtarët ndërkombëtarë do të mund t’i nxinin “peshqit e mëdhënj” që qëndrojnë prapa krimeve të kryera në Kosovë. Sipas tyre, dëshmitë për krime lufte ekzistonin, por ishte padituria dhe mungesa e vullnetit të kosovarëve për t’i gjetur ato që shfaqeshin si problem. Apo, në logjikën e ibrikut, për EULEXI-n ibriku ishte në gjendje të rregullt.

Pas disa vitesh e disa miliarda eurosh të shpenzuara, aktgjykimet për krime lufte e vepra tjera të rënda janë dëshpëruese. Shumica dërmuese e hetimeve të nisura nga ky mision përfunduan pa ngritje të aktakuzës, ndërsa ato raste që mbërrijtën të shqyrtoheshin në gjykata, në të shumtën e rasteve përfunduan pa sukses. Në të gjitha këto raste, hetuesit, prokurorët e gjyqtarët ishin të gjithë nga EULEX: të paanshëm, të pavarur dhe ndërkombëtarë. Në mungesë rezultatesh, misioni përdori argumentin e dytë të logjikës së thyer: ibriku kishte qenë i dëmtuar kur ata e kishin huazuar, apo, në fjalët e tyre “ne po e bëjmë punën tonë, por dëshmitarët po kërcënohen dhe po zbrapsen ngaqë nuk ka një program për mbrojtjen e dëshmitarëve”.

Në një shoqëri të vogël si Kosova edhe është e vështirë të udhëhiqet një progrem efikas për mbrojtjen e dëshmitarëve. Megjithatë, EULEX-i, duke e patur mbështetjen e BE-së, e pati një mundësi të tillë. Dëshmitari i parë i rëndëshishëm i cili do të dëshmonte në një rast për krime lufte kundër UÇK-së, vdiq nën rrethana të panjohura në Gjermani, përderisa ishte nën mbrojtjen e EULEX-it. Jo veç dëshmitarët që do dëshmonin kundër shqiptarëve u menaxhuan keq; EULEX-i vullnetarisht kishte publikuar emrin e një dëshmitari të mbrojtur që do të dëshmonte në një rast kundër një grupi të paramilitarëve serbë. Për këtë, u dënua edhe nga vetë paneli për të drejta të njeriut i këtij misioni.

Duke e plasuar idenë për të themeluar një tribunal ndërkombëtar për krimet e luftës në Kosovë, EULEX-i nuk po thotë gjë tjetër pos po i ndryshon argumentet në stilin “ne as që e huazuam ndonjë ibrik!” e që është argumenti i tretë i kësaj logjike të ibrikut. Kjo ide jo vetëm që shkon kundër gjithckaje për të cilën ky mision është themeluar, por po përdoret edhe për të shmangur përgjegjësinë e misionit për mungesën e rezultateve në ndjekjen e krimeve të luftës.

Kjo kritikë e jona ndaj performancës së EULEX-it nuk nënkpton mohim për krimet e kryera në Kosovë. Luftërat ishin të përgjakshme dhe numri i viktimave nuk përkon me numrin e kriminelëve të dënuar. Me këtë kritikë, ne thjeshtë duam të sqarojmë këtë sjellje të EULEX-it e cila, sipas nesh, karakterizohet me dy elemente kyçe: e para është një tentativë për t’ua lënë përgjegjësinë për mungesë rezulatesh elementeve që janë jashtë kontrollit të tyre dhe, e dyta, një insistim i tyre të përhershëm se rezultatet arrihen lehtë por thjeshtë kushtet dhe mjetet mungojnë.

Pyetja logjike që vjen pas këtij absuditeti logjik është nëse një tribunal i ri do të mund të ishte më efikas sesa që ka qenë EULEX-i deri më tani.

Në dekadat e fundit, tribunalet ndërkombëtare kanë shërbyer me sukses në ndjekjen e krimeve të luftës, pavarësisht se efikasiteti i tyre në vënien e drejtësisë shpesh vihet nën dyshim. Këto tribunale janë themeluar për krimet e kryera në Ruandë, Siera Leone dhe për ish-Jugosllavi, ky i fundit madje mbulon edhe krimet e kryea ne Kosovë. Si trupa ndërkombëtarë të themeluar nga OKB, tribunalet ndërkombëtare ishin mënyra e vetme për të ndjekur krimet e luftës me kohë, sigurtë dhe në mënyrë të pavarur, duke i mundësuar bashkësisë ndërkombëtare që të anashkalojë të gjitha pengesat që e mundshme që dalin nga e drejta ndërkombëtare dhe sovraniteti shtetëror.

Megjithatë, në rastin e Kosovës, asnjëra nga këto rrethana penguese nuk ekzistojnë. Pikë së pari, këto tribunale, të cilat po duan të përdoren si model, janë themeluar në kohë lufte, kur ishte e pamundur për bashkësinë nderkombetare që të sigurojë qoftë fizikisht apo ligjërisht që një proces gjyqësor mund të zhvillohej në ato vende. Në anën tjetër, lufta e Kosovës ka përfunduar para 15 vitesh. Kosova tanimë ka institucione funksionale, përfshirë ato për sundim të ligjit dhe, përkundër sfidave të tyre për efikasitet, nuk ka vend për argumente për brishtësi të paqes apo përsëritje të konfliktit. Për më tepër, krimet e luftës pothuajse ekslusivisht ndiqen dhe gjykohen nga EULEXi, element ky që e përjashton menjëherë mosefikasitetin e gjykatave vendore nga ky ekuacion.

Së dyti, tribunalet ndërkombëtare zakonisht bëhen në mungesë të stabilitetit politik dhe atij të sigurisë, në kohë lufte, kur bashkësia ndërkombëtare e ka të pamundur që të funksionalizojë ndjekjen e krimeve të luftës nga prokurorë e gjyqtarë ndërkombëtarë. Kësisoj, për të anashkaluar gjografikisht dhe ligjërisht çeshtjet që rrjedhin nga sovraniteti i shteteve, janë themeluar tribunale ndërkombëtare, nën ombrellën e OKB-së, si mundësi e vetme e qëndrueshme. I gjithë ky organizim është krejtësisht i panevojshëm për Kosovën sot. Gjyqtarët dhe prokurorët ndërkombëtarë, puna e të cilëve rregullohet me Kushtetutën e Kosovës, funskionojnë krejtësisht të pavarur nga autoritetet vendore tash e sa vjet. Zyrtatët e BE-së në Kosovë nuk janë ankuar anjëherë për ndonjë rrezik fizik a institucional të tyre, gjë që e bën rastin e Kosovës shumë të ndryshëm nga ato të konflikteve për të cilat janë ngritur tribunale ndërkombëtare.

Së treti, në të gjitha rastet e tribunaleve ndërkombëtare, numri i krimeve dhe i kryesve të tyre ishte shumë i madh, ndërsa natyra e tyre ishte e panjohur. Në rastin e Kosovës, po diskutohet për themelimin e një tribunali i cili do të merrej me shumë pak raste, të cilat rrjedhin nga një raport i vetëm i Këshillit të Evropës që u përpilua nga Dick Marty. Ky raport nxjerrë dyshime shumë specifike, të ngushta, të kufizuara për kah lënda dhe lloji i veprave që duhen hetuar.

Dhe për hetimin e akuzave të Dick Martyt, EULEXi tashmë e ka themeluar Task Forcën e Vecantë Hetuese brenda misionit. Kjo Task Forcë gëzon pavarësi brenda EULEXit, ndërsa EULEXi është i pavarur nga të gjitha autoritetet Kosovare. Pra, përkundër pamundësisë së supozuar të autoriteteve vendore për të ndjekur krimet e luftës, institucionet e Kosovës kanë pranuar që të anashkalohen nga ato ndërkombëtare kur vjen puna te informatat dhe dëshmitë, duke garantuar kështu hetime të pavarura dhe konfidenciale.

Qeveria e Kosovës, madje, është pajtuar që punën e kësaj Task Force ta lë jashtë bisedimeve për mandatin e EULEX-it.

Duke marrë parasysh të gjitha këto, ne nuk besojmë që një tribunal ndërkombëtar do të kishte më shumë fuqi, kompetencë apo siguri për të hetuar krimet e luftës sesa këto që tashmë i janë dhënë EULEXit dhe Task Forcës së veçantë. Ndryshimi i natyrës së hetimeve tashmë të nisura nga Task Forca do të përbënte një problem të madh ligjor për Kosovën, meqë për të do nevojiteshin ndryshime substanciale kushtetuese e ligjore. Për më tepër, një gjest i tillë do të ishte një hap prapa në këto hetime dhe vetëm sa do të zgjaste edhe më tej procesin e pajtimit në mes të Kosovës dhe Serbisë, proces ky i cili me dialogun për normalizim të marrëdhënieve, të ndërmjetësuar nga BE-ja, po hyn në një fazë të rëndësishme.

Përfundimisht, ideja për një tribunal ndërkombëtar është e tepërt dhe absurde. Kjo ide mund të shihet vetëm si tentativë e rradhës e EULEXit për të përjashtuar pafundësisht përgjegjësinë e tyre për ndjekjen e krimeve të luftës.

Ky artikull është publikuar në Balkan Insight dhe Tribuna.

Advertisements

War Crimes and Eulex’s Broken Kettle

Kosovo already has an EU rule of law Mission, EULEX; the idea to establish another international criminal tribunal for Kosovo to deal with war crimes is both superfluous and absurd.

By Donikë Qerimi and Krenar Gashi

There’s an old joke that Sigmund Freud used in The Interpretation of Dreams: A man, accused by his neighbour of having returned a borrowed kettle damaged, makes three inconsistent arguments in his defence: first, he says he returned the kettle undamaged; then, he argues the kettle was damaged when he borrowed it; finally, he says he never borrowed a kettle from the neighbour in the first place.

This forms the “Kettle Logic” – a fallacy that occurs when one uses multiple arguments to defend a point. We are using it to illustrate the logic of the EU rule-of-law mission in Kosovo, EULEX, which, in its rhetorical fight against war crimes is producing similar inconsistent arguments to justify own shortcomings.

When EULEX was launched in 2008, the mission’s rhetoric ran along the lines of, “We can do it because we are not you,” meaning only international prosecutors and judges would be zealous enough to hunt “the big fish” standing behind atrocities committed in Kosovo. In their words, the evidence of war crimes was there, and it was only due to the inability and unwillingness of the Kosovo authorities to investigate it that EULEX was needed. In kettle logic, the kettle was unbroken when they returned it.

A few years and several billion euros later, war crimes, as well as other major crime verdicts, have been disappointing. The vast majority of the mission’s investigations have ended without indictments, while some cases that made it to court were mainly dismissed. In all these cases, the investigators, prosecutors and judges were from EULEX: impartial, independent and international. At this stage, the mission used its second argument: the kettle was broken when they borrowed it, or, “We are doing our job, but the witnesses are being intimidated as there is no witness protection programme.”

In a small society, it is difficult to run an effective witness protection programme. EULEX, however, with the backing of the EU, could run such a programme. The first and crucial witness about to testify in a war crimes case against the Kosovo Liberation Army, KLA, was placed under protection. A few months later, the witness died in Germany in unknown circumstances, under EULEX’s protection.

Witnesses who testified against Albanians were not the only ones mishandled; EULEX voluntarily published the name of a protected witness in a major war crimes case against a group of Serbian paramilitaries. That was strongly condemned by the mission’s own human rights review panel.

The idea of an international tribunal for Kosovo war crimes is the equivalent of EULEX saying, “We never borrowed a kettle,” the third argument of the kettle logic. Such an idea not only contradicts everything the mission stands for, but is also being used to externalise responsibility for the lack of results in hunting down war criminals.

This critique of EULEX’s performance does not mean we are denying thatwar crimes were committed in Kosovo. The number of victims does not match the number of perpetrators behind bars, from either side. We are merely pointing out EULEX’s behaviour, which is characterised by two elements: an attempt to place responsibility for the lack of results on elements beyond their reach; an insistence that it would be easy to do so if it were not for the lack of resources.

The logical question springing from this logical fallacy is whether a new criminal tribunal would actually be any more capable than EULEX.

Over the last decades, international tribunals have been successful in prosecuting war crimes, although their effectiveness in bringing justice is disputed. Such tribunals were established for Rwanda, Sierra Leone and the former Yugoslavia, ICTY, which also covered atrocities committed in Kosovo. As international bodies, established by the UN, these tribunals were the only way to prosecute war crimes in a timely, safe and independent fashion, allowing the international community to bypass any legal obstacles set by international law and state sovereignty.

In Kosovo’s case, however, none of these circumstances exist. First, the tribunals that are to be used as a model were established in times of war, when it was impossible for the international community to ensure, physically or legally, trials in those countries. However, the conflict in Kosovo ended 15 years ago. The country now has functional institutions, including those for the rule of law, and, despite efficiency challenges, one cannot argue on the basis of the risk of conflict repetition, or fragility of peace. Furthermore, war crimes within Kosovo are exclusively run and tried by EULEX, leaving local efficiency challenges out of this equation.

Second, due to the unstable security and political situation at the time of these conflicts, it was impossible for the international community to arrange for international judges and prosecutors to be embedded to adjudicate these crimes within the local frameworks. Hence, a strategy for geographically and legally bypassing sovereignty issues was brought up, by establishing international tribunals under the auspices of the UN. This setup is completely unnecessary in Kosovo. International judges and prosecutors, already embedded into the Kosovo Constitution, function completely independently of the local authorities. No physical or institutional risk has ever been claimed by any EU official in Kosovo, therefore distinguishing the case of Kosovo even further from the others.

Finally, in all other international criminal tribunals, the number of atrocities and the perpetrators was substantial, while the nature of the crimes and potential perpetrators was unknown. In the case of Kosovo, the idea is to establish a tribunal that would deal with only a few cases, deriving from a single report of the Council of Europe, CoE, drafted by Dick Marty. The report raised specific, narrow and focused allegations, limited in terms of the subject matter and atrocities that they would investigate.

EULEX has already established a Special Investigative Task Force, SITF, to deal with the Marty allegations. This Task Force enjoys independence within EULEX, and EULEX is independent from the Kosovo authorities. Thus, despite the supposed inability of Kosovo authorities to prosecute war crimes, the same authorities have agreed to step back, by allowing EULEX to bypass their channels of exchange of information and evidence, guaranteeing in this way independent and confidential investigations.

The Kosovo government even agreed to exclude the operations of SITF from the on-going negotiations on the mandate of EULEX.

We do not believe that an international tribunal would have more power, competence or security to carry on these investigations than the power already vested in SITF. Changing the nature of SITF investigations that have already begun would be a major legal hurdle for Kosovo, requiring substantial legal and constitutional changes. Furthermore, such a step back from the investigation might also prolong the reconciliation process between Kosovo and Serbia, a process entering its last phase with the EU-mediated dialogue on normalisation of relations.

To conclude, the idea of a new tribunal is both superfluous and absurd. It can be viewed only as an attempt by EULEX to endlessly externalise responsibility for war crimes prosecution.

This article was originally published in Balkan Insight in March, 2014.